SanalBilge.NET  

Go Back   SanalBilge.NET > Eğitim > Eğitim Bölümleri > Tarih Ve İnkilap

Cevapla
 
LinkBack Seçenekler Arama Stil
Alt 05-21-2015, 09:30 PM   #1
Senior Member
 
Üyelik tarihi: Apr 2015
Mesajlar: 14.126
Standart Göktürk (orhun) yazıtları hakkında bilgi




GÖKTÜRK ya da ORHUN YAZIT*LARI
Göktürkler döneminden kalma, Türk edebiyatının ilk yazılı örnekleri olan yazılı taşlar (Orhun Abideleri). Eski Çin kaynaklarından dikilmiş ol*dukları öğrenilen bu yazılı anıtlar üze*rine ilk bilgiyi, Sibirya tutsaklığından dönen İsveçli Subay Strahlenberg’in kitabı verir (1722). Yazıtların, fotoğ*raflarını çeken ve kopyalarını çıkaran bilim adamları önce Çince bölümlerin çevirilerini yaptılar. Sonunda 1893’ten başlayarak Türkçe yazının çözüm yol*larını bulan Türkolog Thomsen (1898) ve Radloff, metinleri okumayı başar*dılar.
Adı takılan ırmağın eski akış yeri do*laylarında (Koşa Çaydam) bulunduğu için Orhun (Orhon) Kitabeleri, devlet*lerinin güçlü zamanlarında hazırlandı*ğı için Göktürk Yazıtları diye anılan bu anıtların ikisi, 732’de Kültigin (Gültekin) ve 735’te Bilge Kağan adla*rına dikilmiş, 3.75 m yüksekliğinde, dört tarafı da yazılı, ayrıca baş tarafla*rında Çince bir bölümü de bulunan di*kili taşlardır (birbirine 1 km uzaklıkta*dır). Kültigin yazıtı yıpranmamış, okunabilir bir durumdadır. Çok yerde iki yazıtın metinleri ortak olduğu için birbirini bütünleyerek birlikte çözül*müştür. İkisi de Bilge Kağan ağzın*dan, kısa bir tarih özetiyle başlayarak çağın olaylarını anlatır, savaşları ve zaferleri sıralar, buduna (ulusal) öğütler ve dileklerle bir söylev niteli*ğini kazanır. İdeogramlardan (düşün*celeri sesle değil, resim ve benzer işa*retlerle gösterme yöntemi) doğduğu için özgün bir Türk yazısı olduğu ileri sürülen, bazı bilginlerce rünik (Ger*men) kaynağa bağlı az kullanılmış bir alfabe olduğu sanılan Göktürk alfabe*siyle yazılı bu taşlar, günümüzden 1200 yüzyıl önceki en eski Türkçe metinler olarak yazılı edebiyatımızın ilk tanıklarıdır.
Bu yazıtlarda Tanrı so*yundan olduğuna ve Tanrı buyruğuyla başa geçtiğine inanan kağan, budunun yoksul ve güçsüz döneminde kağanlı*ğa geldiğini belirterek onlara kazan*dırdığı ganimet, yağma, zenginlik ve savaşçı olanaklarıyla değerini övgüyle onaylatma dileğindedir. Ayrıca işlenen başlıca düşünceler şunlardır. Hükümdarlığı zamanında kazanılan savaş za*ferleriyle övünç: Tolis, Tarduş, Tab- gaç, Dokuz Oğuz, Kırgız, Oğuz Tatar, Kıtan, Tatabı… boylarıyla çatışmaların anıları; Çin’e fazla yaklaşmama, onun zenginlik ve uygarlık ürünlerine değer vermeme konusunda budunun öğütle*ri; bağımsızlık ve özgürlük koşulları*nın, özgün benlik, dil ve varlığın, an*cak Ötügen bölgesinde kalmakla sağ*lanabileceği konusunda uyarıları; Türk Tanrısı’nın Türk ilini koruduğu konu*sunda kesin inancın tekrarlan; kağan*lığın kurtuluş ve kuruluşunda emeği geçen yiğit Kultigin’in savaş anılarının öyküsü; Çin sanatçılarının ilgi ve emekleriyle dikilen “Bengi Taş”ın ya*zılma nedeni olarak kazanılmış zengin ve varlık öğelerini hazırlatma.
Kültigin anıtında doğal bir sevginin acısıyla insanca konuşan, alçakgönül*lü ve içten davranan Bilge Kağan, ölen kardeşini ve onun yas törenini ayrıntılarla anlatır; gerçekçi ve hak tanıyıcıdır. Kendi adım taşıyan yazıtta, gücünü artırmış bir kağan olarak Kültigin’in adını anmaz. “Gökte yaratılmış Türk Bilge Kağan” diye söze başlar; yalnız kendinden söz eder, aynı tarih olayları özetini kişisel yeteneklerine ve gücüne bağlayarak açıklar. 725’te dikildiği sanılan Vezir Tonyukuk yazıtı (Ulan Bator’un 66 km gü*neydoğusunda) onun ağzından Çin’e karşı girişilen bağımsızlık savaşını ve kısa yaşamöyküsünü anlatır. Çin ege*menliği altındaki kara günlerin anısıyla başlayan yazıt, “Ağaçta, taşta kal*mış yedi yüz kişinin…”, “geyik yiye*rek, tavşan yiyerek yaşadığı”, budu*nun boğazının tok olduğu bir dönem*den başlayarak savaş özetlerini verir ve “ülke gene ülke oldu, budun gene budun oldu, ben yaşlandım. Türk Bil*ge Hakan ülkesine bu yazıtı yazdır*dım, ben Bilge Tonyukuk” diye biter (1.5 m yüksekliktedir).
Aynı yüzyılda dikilmiş Ongin yazıtı, varlıkları ve güçleriyle övünerek adlarını yaşatmak isteyen bazı Türk beylerine aittir; çoğu bulundukları yerlerin adlarıyla tanınır*lar. çağın inançlarına uygun olarak di*kilmiş başka yazıtlara rastlanırsa da edebiyat değerleri olmadığı için yal*nızca yazılı Türkçenin birer belgesi olarak değerlendirilmeleri gerekir.
buse isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Bookmarks


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler Arama
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Kapalı
Pingbacks are Kapalı
Refbacks are Kapalı



Tüm Zamanlar GMT +4 Olarak Ayarlanmış. Şuanki Zaman: 08:18 PM.


Powered by vBulletin® Version 3.8.9
Copyright ©2000 - 2021, Jelsoft Enterprises Ltd.
karşıyaka escort bursa escort bursa escort bursa escort bahis güvenilir bahis illegal bahis bahis siteleri bahis siteleri canlı bahis sakarya escort sakarya escort pendik escort bayan tuzla escort maltepe escort escort kartal ataşehir escort kadıköy escort bostancı escort seks hikayeleri gaziantep escort ankara escort markantalya escort gaziantep escort izmir escort