SanalBilge.NET  

Go Back   SanalBilge.NET > Eğitim > Eğitim Bölümleri > Türkçe Ve Edebiyat

Cevapla
 
LinkBack Seçenekler Arama Stil
Alt 09-27-2015, 10:17 PM   #1
Senior Member
 
Üyelik tarihi: Apr 2015
Mesajlar: 14.126
Standart Ünlülerle İlgili Ses Olayları

Ünlülerle ilgili ses olayları konusunda büyük ünlü uyumu ( kalınlık – incelik uyumu ), küçük ünlü uyumu ( düzlük – yuvarlaklık uyumu ), ulama, ünlü düşmesi ( hece düşmesi ) , ünlü üremesi, ünlü daralması ve ünlü değişmesi gibi başlıklar ele alınmaktadır. Ünlülerle İlgili Ses Olayları konusundan önceki yıllarda daha nadir sorular gelmekteydi. Fakat değişenkpss sistemi ve konu ağırlıkları dil bilgisi konularından gelen soru sayısını arttırdı. Kpss sınavında çıkabilecek muhtemel sorulardan biri de bu konudan gelecektir. Geçtiğimiz bölümde Paragraf- Ana Düşünce- Paragraf yapısını inceledik. Bu bölümümüzde ise Ünlülerle İlgili Ses olaylarını inceleyeceğiz.
Ünlülerle İlgili Ses Olayları Bölüm

Türkçede ses özelliklerini iki başlık altında toplayabiliriz. Bu başlıklar ünlülerle ilgili ses olayları ve ünsüzlerle ilgili ses olayları olarak ikiye ayrılır.
1. Büyük Ünlü Uyumu (Kalınlık- İncelik Uyumu)
Türkçede bir sözcük kalın ünlü ile (a,ı,o,u) başlıyorsa kalın bir ünlü ile devam edip bitmelidir. İnce bir ünlü ile (e,i,ö,ü) başlıyorsa ince ünlü ile devam edip bitmelidir.
Çiçeklerin→ uyar duyduklarımız → uyar kollarım→uyar
tarihin→ uymaz kalemler→ uymaz
Türkçe olmalarına rağmen sonradan değişip büyük ünlü uyumuna uymayan sözcükler vardır.
ana→annealma→ elmak
arındaş→kardeş
kangı→hangi

2. Küçük Ünlü Uyumu (Düzlük- Yuvarlaklık Uyumu)
Ünlülerle ilgili ses olaylarında küçük ünlü uyumu kuralı ;
a,e,ı,i → a,e,i,ı o,ö,u,ü → a,e,u,ü
  • Kuralda da görüldüğü gibi Türkçede “o, ö” sesleri sadece ilk hecede bulunur. Diğer hecelerde olduklarında o kelime küçük ünlü uyumuna uymaz.

telefon televizyon gidiyor arıyor
Yukarıdaki örneklerde de görüldüğü gibi “o” sesi ilk hece haricinde diğer hecelerde de yer aldığı için bu kelimeler ünlüler ile ilgili ses olaylarından küçük ünlü uyumuna uymaz.
gördüklerim→uyar kollarımızı→uyar gözlerini→uyar
kavurma→uymaz kılavuz→uymaz mektup→uymaz
Tek heceli ve birleşik sözcüklerde ünlü uyumları aranmaz.
3. Ulama
Ünsüz ile biten bir sözcükten sonra ünlü harf ile başlayan başka bir sözcük gelirse bu iki sözcük arasında ulama yapılabilir. Ulama noktalama işaretlerinin olduğu yerde yapılmaz.
Ben- evden- ayrılırken – onun – okuldan- eve – döndüğünü – gördüm.
Son iki kısımda ulama yapılamaz çünkü ilk sözcükler ünlü ile bitmemiş ve sonraki sözcükler ünlü ile başlamamıştır.
4. Ünlü (hece) düşmesi
Ünlülerle ilgili ses olayları konusundan ünlü düşmesini üç şekilde inceleyebiliriz:
a. İki heceli bazı sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde ikinci hecedeki ünlüler düşer.
  • ağız-ım →ağzım ömür-üm →ömrüm
  • boyun-un →boynun burun-un →burnun şehir-e → şehre
  • Şehire az kaldı. → yanlış
  • Şehre az kaldı. → doğru (Ünlü düşmesine uğramış bir sözcüğü düşmemiş olarak yazarsak yazım yanlışı olur.)

b. Bazı sözcükler birleşme esnasında ünlü düşmesine uğrayabilir.
  • Ne+asıl→ Nasıl Kayın+ana→Kaynana Cuma+ertesi→Cumartesi Ne+için→Niçin
  • kayıp etmek→ kaybetmek
  • keşif etmek→ keşfetmek
  • hapis olmak→ hapsolmak
  • Çocuğu okula kayıt ettirdim. (yanlış)
  • Çocuğu okul kaydettirdim. (doğru)

c. Bazı sözcüklerde ise yapım eki alırken ünlü düşmesi olabilir.
oyun-a → oynamak kavur-ul→ kavrulmakuyu-ku → uyku çevir-e → çevre devir-im → devrim

5. Ünlü Türemesi
Sözcüklere “-cik” getirdiğinde veya bazı sözcükler pekiştirilirken ünlülerle ilgili ses olaylarından ünlü türemesi meydana meydana gelir.
dar-a-cık genç-e-cik bir-i-cik az-c-ık gül-ü-cük sap-a-sağlam yap-a-yalnız
6. Ünlü Daralması
“-e,-a” ünlü harfleriyle biten eylemlere “-yor” eki getirildiği zaman bu eylemlerde ünlülerle ilgili ses olaylarından ünlü daralması meydana gelir. (eylem(-e,-a)+ -yor→ -ı,-i,-u-ü)
başla-yor→ başlıyor sula-yor→ suluyorizle-yor→ izliyor

Olumsuzluk eki “-me, -ma” dan sonra “-yor” eki gelirse eylemde her zaman daralma olur.gel-me-yor→ gelmiyor ver-me-yor→ vermiyor bak-ma-yor→ bakmıyor

“-de ve -ye” eylemleri “-yor” eki almadan da daralabilir.
diyecek→ de yiyecek→ ye diyen→ de
7. Ünlü Değişmesi
“Ben” ve “sen” zamirlerine getirilen “-e,-a” yönelme hal eki ile bu sözcüklerin kökündeki ünlüleri değişir.
Ben-a→ bana Sen-a→ sana
buse isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Bookmarks


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler Arama
Stil

Yetkileriniz
Konu Acma Yetkiniz Yok
Cevap Yazma Yetkiniz Yok
Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-Kodu Kapalı
Trackbacks are Kapalı
Pingbacks are Kapalı
Refbacks are Kapalı



Tüm Zamanlar GMT +4 Olarak Ayarlanmış. Şuanki Zaman: 01:54 AM.


Powered by vBulletin® Version 3.8.9
Copyright ©2000 - 2021, Jelsoft Enterprises Ltd.
karşıyaka escort bursa escort bursa escort bursa escort bahis güvenilir bahis illegal bahis bahis siteleri bahis siteleri canlı bahis sakarya escort sakarya escort pendik escort bayan tuzla escort maltepe escort escort kartal ataşehir escort kadıköy escort bostancı escort seks hikayeleri gaziantep escort ankara escort markantalya escort gaziantep escort izmir escort